Viski Nedir ve Nasıl Yapılır? Tahıldan Kadehe 6 Aşama
Sep 04, 2026
Gökhan Gökalan, viski eğitmeni · Yayın: 4 Eylül 2026 · Güncelleme: 4 Eylül 2026
Viski patatesten mi yapılır? Meyveden mi? Etil alkole aroma katarak olur mu? Bunlar benim uydurduğum sorular değil; Google'a "viski nasıl yapılır" yazanların sorduğu sorular. Cevap kısa: viski tahıldan yapılır. Arpa, mısır, çavdar ya da buğday önce su ve mayayla mayalanır, sonra damıtılır, sonra meşe fıçıda yıllarca bekler. Başka yolu yok.
Bu yazıda o yolu baştan sona anlatıyorum: altı aşama, ülkelerin kuralları ve her aşamanın kadehte bıraktığı iz. İskoçya'da gezdiğim damıtımevinde (distillery) ve fıçı atölyesinde gördüklerimi de araya kattım.
Kısaca: Viski, tahıl, su ve mayayla elde edilen mayalanmış şıranın damıtılması ve çıkan içkinin ahşap, çoğunlukla meşe, fıçıda olgunlaştırılmasıyla üretilen damıtık içkidir. Üç hammaddesi su, tahıl (arpa, mısır, çavdar, buğday) ve mayadır. Üretim altı aşamadan geçer: maltlama, mayşeleme, mayalama, damıtma, olgunlaşma, harmanlama ve şişeleme. İskoçya ve Avrupa Birliği kuralına göre viski hacmen %94,8'in altında damıtılır, en az 3 yıl fıçıda bekler ve en az %40 alkol oranıyla (ABV, hacmen alkol yüzdesi) şişelenir; ABD'de asgari bekleme süresi yoktur.
Bu rehberde: Viski nedir? · Viski neyden yapılır? · 1. Maltlama · 2. Mayşeleme · 3. Mayalama · 4. Damıtma · 5. Olgunlaşma · 6. Harmanlama ve şişeleme · Viski üretimi kadehe nasıl yansır? · Nasıl öğrenirsin? · Evde viski yapılır mı? · Sık sorulan sorular
Viski nedir?
Viski, tahıl, su ve mayayla elde edilen mayalanmış şıranın damıtılması ve çıkan içkinin ahşap, çoğunlukla meşe, fıçıda olgunlaştırılmasıyla üretilen damıtık içkidir. Tanımın her parçasının arkasında bir yasa var: hangi tahıl, hangi fıçı, kaç yıl, yüzde kaç alkol. "Viski" o yüzden tek bir tarif olmaktan çok, altı hukuk düzeninin çizdiği bir aile.
Kelime Gaelce uisge beatha'dan geliyor, "hayat suyu" demek. İskoçya "whisky", İrlanda "whiskey" yazar; ABD çoğunlukla "whiskey" der, mevzuatı iki yazımı da tanır. İlk yazılı kayıt 1494 tarihli: İskoç hazine kayıtlarında Friar John Cor'a aqua vitae yapması için "sekiz boll malt" verilmiş. Bekleme şartı ise yeni: 1915'te 2 yıl olarak kondu, 1916'da 3 yıla çıkarıldı.
| Hukuk düzeni | Fıçı | Asgari süre | Alkol: tavan / taban | Katkı |
|---|---|---|---|---|
| İskoçya (Scotch), Scotch Whisky Regulations 2009 | Yalnız meşe, en çok 700 l, İskoçya'da | 3 yıl | %94,8 altı / %40 | Yalnız su ve sade karamel |
| Avrupa Birliği, Tüzük (AB) 2019/787, Ek I | Ahşap, en çok 700 l | 3 yıl | %94,8 altı / %40 | Yalnız E150a; alkol ve tatlandırıcı yasak |
| ABD, whisky, 27 CFR 5.143 | Meşe | Yok | %95 altı / %40 | Katkı en çok %2,5 |
| ABD, bourbon, 27 CFR 5.143 | Yeni yakılmış meşe, girişte en çok %62,5 | Yok (straight: 2 yıl) | En çok %80 / %40 | Renk ve aroma yasak |
| İrlanda, Irish Whiskey Act 1980, Teknik Dosya 2014 | Ahşap, en çok 700 l, İrlanda adasında | 3 yıl | %94,8 altı / %40 | Yalnız su ve sade karamel |
| Kanada, Food Compositional Standards §2.1.3 (2025) | Ahşap, en çok 700 l ("small wood") | 3 yıl | Yok / %40 | Aroma katkısına izin var |
| Japonya, JSLMA 2021 (gönüllü standart) | Ahşap, en çok 700 l, Japonya'da | 3 yıl | %95 altı / %40 | Sade karamel |
Tablonun özeti: 3 yıl, 700 litre ve %40 şişeleme tabanı üç kıtada ortak; damıtım tavanı bourbon'da %80, öteki düzenlerde %94,8 ya da %95 (Kanada'da yok). Asgari bekleme süresi yalnızca ABD'de yok, meşe yalnızca İskoçya ve ABD'de zorunlu. "Üç yıl evrensel kuraldır" cümlesi bu yüzden yanlış.
İskoç yönetmeliği viskiyi "üç yıldan az olmayan bir süre olgunlaştırılmış" ("matured for a period of not less than three years", The Scotch Whisky Regulations 2009, reg. 3(1)(e)) diye tanımlar. Amerikan kuralı bourbon için süre yazmaz; yalnızca 4 yaşından genç şişenin etikete yaşını yazmasını ister, "straight" ibaresi ise en az 2 yıl beklemiş demektir. Üç yıl bir olgunluk garantisi değil, bir giriş biletidir. İskoçya'nın yedi kuralını İskoç viskisi yazısında, Amerikan kurallarını bourbon yazısında anlattım.
Viski neyden yapılır? Viskinin hammaddesi nedir?
Viski üç hammaddeden yapılır: su, tahıl ve maya. Scotch Whisky Association bu üçlüyü "cereals, water and yeast" diye sayar; İskoçya arpa ihtiyacının yaklaşık %90'ını kendi topraklarından karşılıyor. Hangi tahılın hangi viskiye gideceğini de yasa söyler. Single malt, yani tek bir damıtımevinde yalnızca maltlanmış arpadan yapılan viski, %100 arpadır.
- Arpa: Single Malt Scotch ve Irish Malt %100 maltlanmış arpadır; Irish Pot Still (maltlı ve maltsız arpayı birlikte kullanan İrlanda viskisi) en az %30 maltlı ve en az %30 maltsız arpa, en çok %5 yulaf ya da çavdar ister. Arpanın neden bu kadar sevildiğini arpanın anatomisi yazısında, "single malt" ibaresinin kaliteyi anlatmadığını, kaynağı anlattığını single malt yazısında anlattım.
- Mısır: Bourbon en az %51, corn whisky en az %80 mısır.
- Çavdar: ABD rye whisky en az %51 çavdar.
- Buğday: ABD wheat whisky en az %51 buğday; İskoç tahıl viskisinde (grain whisky: maltlı arpanın yanına buğday ya da mısır gibi tahılların katıldığı, kolon imbikte üretilen hafif viski) en sık kullanılanlar buğday ve mısırdır.
Viski biradan mı yapılır? Yarı doğru. Mayalanmış şıraya damıtımcılar "damıtımcının birası" der; şerbetçiotu yoktur, şişelenmeden imbiğe, yani damıtma kazanına gider. Patates, üzüm ya da meyve ise viski olamaz, altı hukuk düzeninin altısı da tahıl mayşesi şart koşar.
Su hakkında en yaygın cümle "viskinin sırrı sudadır". Şiirsel, ama bana sorarsan abartılı. Su elbette gerekli: temiz ve tutarlı olmalı. Ama iki damıtım ve yıllarca fıçıdan sonra suyun kendi karakterini kadehte yakalamak için, scotchwhisky.com'un deyişiyle, olağanüstü hassas bir damak gerekir. Aromanın büyük bölümünü maya ve fıçı yazar; su orkestrada var, ama en arkada.
Aşama 1: Maltlama nedir, turba viski üretiminin hangi aşamasında kullanılır?
Maltlama, arpanın suda ıslatılıp çimlendirilmesi ve tam nişastasını şekere çevirecek enzimleri ürettiği anda fırında kurutularak durdurulmasıdır. Amaç arpayı kandırmaktır: tohum bahar geldi sanır, damıtımcı da tohumun kendi nişastasını çözmek için hazırladığı enzim takımını ödünç alır. İsli viski yapılacaksa Turba (peat) üretime tam burada, kurutma fırınında girer; sonra bir daha girmez.
Arpa 2-3 gün ıslatılır, yaklaşık 5-7 gün çimlenir, fırında yaklaşık 25-40 saat kurutulur ve nem %4,5-5'e iner. Kurutma sıcaklığı 70 °C'nin altında tutulur. Üstüne çıkınca enzimler bozulur ve mayşede şeker çıkmaz; aldığım distilasyon eğitiminde ilk ezberlediğim sayılardan biri buydu. İskoç kuralı bu enzimlere dışarıdan yardım ettirmez: nişasta "yalnızca içsel enzim sistemleriyle" şekere döner, dışarıdan enzim eklenemez. Avrupa Birliği ve İrlanda kuralları "diğer doğal enzimlere", Kanada kuralı "diğer enzimlere" izin veriyor.
İsli viskiye gelince: "isli viski aparatı" diye bir şey yok, is sonradan eklenmiyor. Turba, binlerce yılda oksijensiz bataklıkta sıkışmış, tam çürümemiş bitki örtüsüdür. Kurutmanın başında, malt hâlâ nemliyken, turba dumanı tel zeminden geçer ve fenoller malt yüzeyine yapışır. Dumanlama yaklaşık 10-24 saat sürer.
İslilik ppm ile, yani milyonda bir birimiyle ölçülür; yalnız bu sayı maltın fenol içeriğidir, kadehtekini göstermez. Kabaca 10-15 ppm ve altı hafif, 20-30 ppm orta, 40-50 ppm ve üstü ağır isli sayılır. Malttaki fenolün yalnızca bir bölümü yeni yapım içkiye (new make spirit) ulaşır; gerisi posada, mayada ve damıtım kesiminde kalır. Yani 50 ppm'lik malt, kadehte 50 ppm demek değildir.
Aşama 2: Mayşeleme nedir, viski yapımında şeker kullanılır mı?
Mayşeleme, kurutulmuş maltın öğütülüp sıcak suyla karıştırılması ve enzimlerin nişastayı şekere çevirmesidir; süzülen tatlı sıvıya şıra (wort) denir. Viski yapımında şeker kullanılmaz. İskoç kuralı dönüşümü yalnızca tahılın kendi enzimlerine bırakır, Avrupa Birliği tüzüğü ise viskinin "tadı yuvarlamak için bile" tatlandırılmasını yasaklar. Kadehteki tatlılık arpanın kendi nişastasından geliyor.
Öğütülmüş malta grist denir: yaklaşık %20 kabuk, %70 iri kırık, %10 un. Mayşe teknesinde (mash tun) üç su kullanılır: ilki yaklaşık 63-65 °C, ikincisi 65-80 °C, üçüncüsü 80-90 °C. Dönüşümün büyük bölümü ilk suda olur, enzim hassasiyeti de ona ait; ikinci ve üçüncü su teknede kalan şekeri yıkayıp alır.
İlk suyun sıcaklığı çay demlemeye benziyor: doğruysa maltoz suya geçer, 65,5 °C'nin üstüne çıkarsa enzimler zarar görür ve teknede şekersiz lapa kalır. Şekeri alınmış tahıla posa (draff) denir, hayvan yemi olur. Şıra mayaya gitmeden önce yaklaşık 16-20 °C'ye soğutulur; içinde henüz alkol yok. Terimlerin tamamı viski terimleri sözlüğünde.
Aşama 3: Mayalama nasıl olur, viski damıtılmış bira mıdır?
Mayalama, soğutulmuş şıraya damıtımcı mayası (Saccharomyces cerevisiae) eklenmesi ve şekerin etanol ile karbondioksite dönüşmesidir; sonuç %6-10, tipik olarak %8 alkollü mayalanmış şıradır (wash). İskoç damıtımevlerinde süre tipik olarak 48-100 saat; 120 saati aşanlar da var. Damıtımcının ihtiyaç duyduğu alkol ilk 48 saatte neredeyse tamamlanır, kalan saatler aroma için.
Maya 16-22 °C'de eklenir; fermantasyon kendi ısısıyla 30-33 °C'ye çıkar. "Maya 30 derecede ölür" cümlesi o yüzden yanlış. Damıtımcı mayasının verimli çalışması için 32-33 °C'ye çıkması gerekir; sınırı yaklaşık 34-35 °C.
Alkol bittikten sonra sahne bakterilere geçer. Uzun fermantasyonda laktik asit bakterilerinin asitlerinden oluşan esterler kremamsı, ananas benzeri, "tatlı meyvemsi" notlar taşır. Kısa ve hızlı fermantasyon ise sektör kaynaklarına göre daha fındıksı, tahılımsı bir içki verir.
Maya meyve yapmaz, ester yapar. Yeşil elma etil hekzanoat, muz ve armut şekeri izoamil asetat, gül ve bal 2-feniletanol; üçü de mayanın ürünü, hiçbirinin içinde meyve yok. Bu bileşiklerin kimyasını viskinin kimyasal DNA'sı yazısında açtım.
Damıtılmış biraya dönersek, wash'ta şerbetçiotu yok ve İskoç kuralı şıraya mayadan başka bir şey eklenmesine izin vermiyor. Benzetme imbiğe kadar geçerli.
Aşama 4: Damıtma nasıl yapılır, viski kaç kez damıtılır?
Damıtma, mayalanmış şıradaki alkolü ve aroma bileşiklerini ısıyla ayırmaktır: etanol 78,3 °C'de, su 100 °C'de kaynar. İskoç malt viskisi iki kez, bakır pot still imbikte damıtılır; tahıl viskisi sürekli çalışan kolon imbikte. "Viski kaç kez damıtılır" sorusunun tek cevabı yok: İskoçya'da iki, İrlanda'da geleneksel olarak üç; kolon imbikte "kez" kavramı zaten yok.
İlk imbik (wash still) 4-8 saatte %8'lik wash'ı %20-25'lik ilk damıtım ürününe (low wines) çevirir. İkinci imbik (spirit still) bu ürünü üçe böler:
- Baş (foreshots): yaklaşık %85'ten %75'e düşen ilk akış; içkiye alınmaz.
- Kalp (heart): kabaca %75'ten %60-65'e; fıçıya giden tek kısım.
- Kuyruk (feints): %60'ın altından yaklaşık %1'e; ağır ve kükürtlü.
Baş ve kuyruk atılmaz, sonraki low wines partisiyle yeniden damıtılır. Speyside'da gezdiğim bir damıtımevinde bu kararın verildiği yeri gördüm: spirit safe, pirinç çerçeveli, mühürlü bir cam kabin; kesim sıvıya el sürmeden yapılıyor. Çıkan yeni yapım içki, kesimin ortalaması olarak yaklaşık %70 alkollüdür ve berraktır; renk fıçıdan gelir, ayrıntısı yeni yapım içki yazısında.
Peki neden bakır? Bakır burada editör gibi çalışır: kükürtü çıkarır, meyveyi bırakır. Paslanmaz çelikte damıtılan içkide kükürtlü, etli notlar belirgin biçimde yükselir; bakır bunları damıtım sırasında tutar.
"Tüm imbikler bakırdır" cümlesi ise yanlış. Pot still bakırdır, ama tahıl viskisi ve bourbon kolonlarının bir bölümü paslanmaz çelik gövdelidir; bakır teması içlerindeki bakır bileşenlerle ya da kolonun ardındaki bakır kazanla (doubler) sağlanır; bazı malt damıtımevleri de bilerek çelik yoğunlaştırıcı kullanır. Şekil de karakter: uzun, dar boyun daha çok geri damlama (reflux) yapar, içki hafifler; kısa imbik ağır içki verir.
| Ölçüt | Pot still (bakır imbik) | Kolon imbik (Coffey) |
|---|---|---|
| Malzeme | Bakır | Bakır ya da paslanmaz çelik gövde; çelik gövdede bakır bileşen |
| Çalışma | Kesikli, parti parti | Sürekli akış |
| Çıkış alkol oranı | İlk damıtım %20-25; kalp ortalaması yaklaşık %70 | Yaklaşık %94-94,5 (yasal tavan %94,8) |
| Hangi viski | Single Malt Scotch (zorunlu), Irish Pot Still ve Malt | Scotch grain, Irish grain, bourbon ve rye, Kanada |
| Karakter | Dolu, ağır, imbik şekline özgü | Hafif, nötr |
Yan yana koyunca pot still karakter, kolon imbik hacim üretir. Kolon imbik 1830'ların başında patentlendi. İrlanda'nın üçlü damıtımı teknik dosyada "geleneksel uygulama"dır, zorunlu değildir. Üçlü damıtım içkiyi %80 dolayına çıkarır (İskoçya'nın güneyinde, Lowland'da üçlü damıtım yapan bir damıtımevinde %80-82,6) ve daha hafif bir içki verir; "yumuşak" dediğimiz his çoğu zaman bu hafifliktir.
Aşama 5: Olgunlaşma nedir, viski fıçıda ne kadar bekler?
Olgunlaşma, yani yıllanma, yeni yapım içkinin suyla fıçıya giriş gücüne (filling strength) indirilip meşe fıçıya doldurulması ve yıllarca beklemesidir. İskoçya'da fıçıya giriş gücü sektör standardı olarak %63,5; bourbon yasa gereği %62,5'i aşamaz. Fıçı üç iş yapar: ekler, eksiltir, dönüştürür. Viski fıçıda en az 3 yıl bekler (ABD hariç); yaygın yaşlar 3 ile 18 arasında; 70 yıllık şişe istisnadır.
Meşe boşuna seçilmemiş: güçlüdür, ısıtılınca bükülüp fıçıya döner, damarlarını tıkayan hücre yapıları (tylose) sayesinde sızdırmaz. Isıl işlem ligninden vanilin, yani vanilya çıkarır; hemiselüloz şekerleri karamelize olur (karamel, bal); meşe laktonları hindistancevizi verir. Amerikan beyaz meşesi (Quercus alba) vanilya ve hindistancevizi, Avrupa meşesi (Quercus robur) baharat, kuru meyve ve tanen verir. Fıçı boyutları: barrel yaklaşık 200, hogshead 250, butt 500 litre; yasal tavan 700 litre.
Speyside Cooperage'da ustaların parça başı, yani bitirdikleri fıçı sayısına göre ücret aldığını gördüm; gün ilerledikçe atölyeye bir yarış havası çöküyor. Çekiç, sıkıştırılan çember, zımpara; konuşmayı bastıran bir gürültü. Beni en çok tutan an yakmaydı (charring): fıçının içi doğrudan alevle yakılıyor, timsah derisi gibi çatlayan bir kömürle kaplanıyor, o tabaka kükürt bileşiklerini tutuyor. Sherry fıçıları yakılmaz; alevsiz ve yavaş tostlanır (toasting). O günü fıçı atölyesi yazısında anlattım.
Bourbon yasa gereği yeni, yakılmış meşe ister; fıçı bourbon için bir kez kullanılır, ikinci hayatını İskoçya'da yaşar. İskoç viskisinin, kaynaklara göre, onda dokuza yakını eski bourbon fıçısında yatar. Bugünkü "sherry fıçısı" sherry mahzeninde (bodega) yıllarca sherry olgunlaştırmış fıçı sanılıyor; oysa viski sektörü için 12-36 ay sherry ile şartlandırılmış (seasoned) fıçı. Ayrıntısı sherry fıçısı yazısında.
Meleklerin payı, olgunlaşma sırasında fıçıdan buharlaşan paydır; fıçının tahtasından yıllar boyunca sızan buhar. İskoç teknik dosyası her fıçıdaki içkinin "ortalama %2"sinin her yıl buharlaştığını yazıyor.
| Bölge | Yıllık kayıp (meleklerin payı) | Alkol oranı ne yapar |
|---|---|---|
| İskoçya (serin, nemli depo) | Ortalama %2 (kaynaklara göre %1-2,5) | Düşer: %63,5 giren içki 12 yılda yaklaşık %58'e iner |
| Kentucky (sıcak, kuru depo) | Yaklaşık %5-6 | Yükselir: su alkolden hızlı uçar |
| Hindistan, Tayvan | Yaklaşık %8-15 | Olgunlaşma hızlanır |
İklim, etikette yazmayan bir malzemedir. Renk de fıçıdan gelir: yeniden dolum (refill) fıçıda 25 yıl beklediği hâlde açık renkli kalan viskiler de var, ilk dolum sherry fıçısında 8 yılda koyulaşanlar da; koyu renk yaş anlatmaz. Etiketteki yaş şişedeki en genç bileşene aittir. Şişede olgunlaşma da olmaz; 12 yıllık şişe 100 yıl sonra da 12 yıllıktır. Ayrıntısı yaş yazısında.
Aşama 6: Harmanlama ve şişeleme nasıl yapılır?
Harmanlama ve şişeleme, fıçıdan çıkan viskinin kadehe giden son aşamasıdır: fıçılar seçilir, harmanlanır, suyla şişeleme gücüne indirilir, çoğu zaman soğuk filtrelenir ve şişelenir. Dünyadaki her 10 şişe Scotch'un yaklaşık 9'u harman (blended), yani bir ya da daha fazla single malt ile tahıl viskisinin karışımıdır. Bir harmanda 50, hatta 60'a varan sayıda viski bulunabilir.
Harmanda asgari malt yüzdesi diye bir yasa yok; oran harmancının kararı. Harmanlanan viskiler şişelemeden önce birlikte dinlendirilir, buna evlendirme (marrying) denir. Seyreltmede taban %40'tır. Seyreltilmeden, fıçıdan çıktığı güçle şişelenen viskiye fıçı gücü (cask strength) denir; tipik olarak %50-65 arasında, üstüne çıkanı da var, yasal bir tanımı yok. Harmanı blended viski yazısında açtım.
Soğuk filtreleme (chill filtration) %46'nın altında şişelenen viskide yapılır. Uzun zincirli yağ asidi esterleri (etil laurat, etil palmitat) soğukta ve suyla bulanıklık yapar; önlemek için viski yaklaşık -10 ile +4 °C'ye soğutulur, ince filtreden geçirilir. Tada etkisi tartışmalı: 111 katılımcılı bir kör testte doğru tanıma şans düzeyinde, %50'de kaldı. Bu sonuç "ayırt edilemedi" demek; "fark yok" demeye yetmez.
Renk için sade karamel (E150a) İskoçya, Avrupa Birliği, İrlanda ve Japonya'da serbest, bourbon ve straight viskilerde yasak. Karamel renk verir, aroma vermez. Gerisi renk ve katkı maddeleri yazısında.
Viski üretimi kadehe nasıl yansır?
Üretim kadehe her aşamada bir iz bırakır: bisküvi notu malt kurutmasından, meyve mayadan, is turba dumanından, vanilya Amerikan meşesinden, kuru meyve şartlandırılmış sherry fıçısından, ağızdaki kuruluk tanenden. Kadehte tat sandığın şeyin büyük bölümü koku; burun damaktan önce konuşur. Tablo aşamayı, sayıyı ve kadehteki karşılığını yan yana koyuyor.
| Aşama | Anahtar sayı | Kadehte neye dönüşür |
|---|---|---|
| Maltlama ve kurutma | Kurutma 70 °C altı; turba dumanı 10-24 saat; malt 10-50+ ppm fenol | Bisküvi, tahıl (kurutmadaki Maillard tepkimeleri); is iki aile: guaiakol (şenlik ateşi), kresol ve fenol (hastane) |
| Mayşeleme | İlk su 63-65 °C | Şeker (maltoz); doğrudan aroma katkısı az |
| Mayalama | 48-100+ saat; wash %6-10; tepe 30-33 °C | Yeşil elma (etil hekzanoat), muz (izoamil asetat), gül ve bal (2-feniletanol); uzun fermantasyon: kremamsı, ananas |
| Damıtma | Kalp %75'ten %60-65'e | Bakır: lahana ve kibrit gider; erken kesim hafif, esterli; geç kesim yağlı, mumsu, isli |
| Olgunlaşma | Giriş %63,5; yılda yaklaşık %2 kayıp (İskoçya); fıçı en çok 700 l; en az 3 yıl | Vanilya (vanilin), hindistancevizi (lakton), bal (odun şekeri), karanfil (öjenol); kuru meyve ve tanen (sherry şartlandırmalı Avrupa meşesi); kükürt geriler |
| Harmanlama ve şişeleme | Taban %40; soğuk filtreleme eşiği %46; E150a | Alkol bir perdedir: yüzde düştükçe bazı meyve esterleri öne çıkar, vanilya ve meşe algısı düşer (Ashmore ve ark., 2023, Foods) |
Şimdi kadehe uygula. Vanilya aldın: fıçıdan mı, mayadan mı? Fıçıdan. Vanilya, kavrulmuş meşenin verdiği vanilindir; maya vanilya yapmaz, onun payı çiçek ve meyvedir. Yeşil elma aldın: olgun, yumuşak elma mayanın esteri; burnu yakan, ojeyle gelen ekşi elma ise genç içki keskinliği (asetaldehit). İs aldın: hastane ve katran kokusu bir aile (kresol, fenol), odun dumanı ve köz başka bir aile (guaiakol). Bana kalırsa çoğu burun için en kolayı is; diğer ikisi zaman istiyor.
Bir de boğazı yakan his var; o bir aroma değil, alkolün kendisi. Etanol ağızda ve boğazda sıcaklık ve yakıcılık algısı üretir, yüzde yükseldikçe artar; ağzı kurutan büzüşme ise tanenin, yani fıçının işi. Suyun ve buzun bu dengeyi nasıl değiştirdiğini su, buz, sek yazısında anlattım.
Kadehte hangisinin konuştuğunu nasıl öğrenirsin?
Kurumsal eğitimlerde katılımcıların sorduğu sorular çoğu zaman aynı yere çıkar: kadehteki bir notu hangi aşamanın koyduğu. Eğitim burnunu değil, sözlüğünü keskinleştirir. Kokuyu ayırt etme egzersizlerini koku eğitimi rehberinde anlattım.
Üretimi biliyorsan tadım notun listeden cümleye dönüşür: "vanilya" yerine "fıçının verdiği vanilya" yazarsın. Bu yazıda imbiği de fıçıyı da gördün; kadehte hangisinin konuştuğunu duymak ayrı bir alışkanlık. O köprüyü adım adım kurmak için Foundation'ı hazırladım: online, kendi hızında ilerleyen bir başlangıç eğitimi. Ön bilgi istemiyor, marka önermiyor; bu yazının bir kadeh için kurduğu bağlantıyı sana her stil için kendi elinle kurduruyor. Yolun tamamı viski eğitimi rehberinde.
Evde viski yapılır mı? Türkiye'de viski üretimi var mı?
Türkiye'de alkollü içki üretmek Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan tesis kurma ve üretim izni gerektirir; bira ve şarap dışındaki içkiler için tesisin yılda en az 1.000.000 litre üretecek kapasitede projelendirilmesi şarttır. Kanun yalnızca kişinin ticari amaç gütmeden, kendi ürettiği hammaddeden, 350 litreyi aşmayan fermente içki (şarap, bira gibi) yapmasını ceza kapsamı dışında tutar; damıtık içkiler bu istisnanın dışındadır. Bu yüzden evde viski damıtmak izin dışıdır; bu yazı bir tarif değil, damıtımevlerinde işleyen mekanizmanın anlatısıdır.
Dayanak: 4733 sayılı Kanun md. 8/1; 4250 sayılı Kanun md. 1; Alkol ve Alkollü İçki Tesislerinin Haiz Olmaları Gereken Teknik Şartlar, Kurulmaları, İşletilmeleri ve Denetlenmelerine İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik (RG 26.09.2002, sayı 24888) md. 9 ve 18.
Bir de "viski kiti" var. Aroma ve etil alkol karıştırılarak elde edilen sıvı hiçbir yasal tanımda viski değildir; Avrupa Birliği tüzüğü bunu tek cümleyle keser: "No addition of alcohol, diluted or not, shall take place" (Tüzük (AB) 2019/787, Ek I, kategori 2). Meşe yongası da fıçı değildir. İskoçya ve Avrupa Birliği kuralında yeni yapım içki bile fıçıda 3 yılını doldurmadan viski sayılmaz.
Türkiye'de üretime gelince, Tekel'in 1960'ların başında piyasaya sürdüğü Ankara Viskisi, 2000'lerin başında, özelleştirme döneminde üretimden kalktı.
Sık sorulan sorular
Viski nedir?
Viski, tahıl, su ve mayayla elde edilen mayalanmış şıranın damıtılması ve çıkan içkinin ahşap, çoğunlukla meşe, fıçıda olgunlaştırılmasıyla üretilen damıtık içkidir. Çoğu ülkede en az 3 yıl olgunlaşma ve en az %40 alkol şartı vardır; ABD'de asgari süre yoktur.
Viski neyden yapılır?
Viski su, tahıl ve mayadan yapılır. Tahıl arpa (single malt), mısır (bourbon, en az %51), çavdar (rye, en az %51) ya da buğday olur; patates, üzüm ya da meyveden viski yapılmaz.
Viski nasıl yapılır?
Viski altı aşamada yapılır: arpa maltlanır (çimlendirilip kurutulur), öğütülüp sıcak suyla mayşelenir, şıra mayayla 48-100 saat mayalanır, mayalanmış şıra imbikte damıtılır, yeni yapım içki meşe fıçıda yıllarca olgunlaşır, sonunda harmanlanıp suyla en az %40'a seyreltilerek şişelenir.
Turba viski üretiminin hangi aşamasında kullanılır?
Turba (peat) yalnızca maltlama aşamasının kurutma adımında kullanılır: turba ateşinin dumanı nemli maltı kurutur ve fenoller malt yüzeyine yapışır. Mayşede, mayada ya da fıçıda turba yoktur.
Viski kaç kez damıtılır?
İskoç malt viskisi bakır pot still imbikte iki kez damıtılır; İrlanda viskisinde üçlü damıtım gelenekseldir ama zorunlu değildir. Tahıl viskisi ve bourbon sürekli çalışan kolon imbikte damıtılır.
Viski neden bakır imbikte damıtılır?
Bakır, damıtım sırasında dimetil trisülfür gibi kükürt bileşiklerini bağlar ve ester oluşumunu destekler; paslanmaz çelik imbikte kükürtlü, etli notlar anlamlı biçimde yükselir.
Meleklerin payı nedir?
Meleklerin payı, viskinin fıçıda olgunlaşırken buharlaşarak kaybolan payıdır. İskoçya'da yılda ortalama %2, Kentucky'de yaklaşık %5-6, Hindistan ve Tayvan gibi sıcak iklimlerde yaklaşık %8-15'tir; yasal bir izin değil, fizik olayıdır.
Viski fıçıda ne kadar bekler?
İskoçya, Avrupa Birliği, İrlanda, Kanada ve Japonya'da en az 3 yıl; ABD'de "whisky" ve bourbon için asgari süre yoktur, "straight" için 2 yıldır. Yaygın yaşlar 3 ile 18 arasındadır; viski şişede olgunlaşmaz.
Viski yapımında şeker kullanılır mı?
Hayır. Şeker, maltlanmış arpanın kendi enzimlerinin nişastayı parçalamasıyla mayşede oluşur; İskoç kuralı dışarıdan enzim bile eklenmesine izin vermez, Avrupa Birliği tüzüğü viskinin tatlandırılmasını yasaklar.
Evde viski yapılır mı?
Hayır. Türkiye'de alkollü içki üretimi Bakanlık iznine bağlıdır ve kişisel üretim istisnası yalnızca 350 litreyi aşmayan fermente içkileri (şarap, bira gibi) kapsar; damıtık içki olan viski bu istisnanın dışındadır, evde damıtmak izin dışıdır.
Viski öğrenmek için eğitim almak şart mı?
Şart değil; viski eğitimsiz de analiz edilebilir. Ama sistemli ilerlemek isteyenler için kademeli programlar hazırladım; başlangıç kademesi online ve kendi hızında ilerler, ön bilgi ve tadım zorunluluğu yoktur. Kademeleri viski eğitimi rehberinde anlattım.
Tanım yasada yazar, karakter imbikte ve fıçıda kurulur; kadehte hangisinin konuştuğunu duymak ise sırayla öğrenilir.
Bu içerik 18 yaş üstü okurlar için, viski üretiminin teknik ve kültürel arka planını anlatan bir eğitim materyalidir. Hiçbir marka, üretici, ithalatçı ya da satıcı tarafından desteklenmemiştir; alkollü içki reklamı, satışı ya da tüketimini özendirme amacı taşımaz. Alkollü içkiler 18 yaşını doldurmamış kişilere satılamaz ve sunulamaz.
Burnunu eğitmeye hazır mısın?
Aromaları tanımak dilde değil, burunda başlar. Ücretsiz Koku Eğitimi ile adım adım burnunu eğit, kokuların ardındaki hikâyeyi çözmeye başla.
Hepsiviski Bültene ücretsiz üye ol.
Her iki haftada bir sadece üyelere özel gelen emaillere ulaş
Spam email gönderilmez. Sadece kaliteli içerikler gönderiyoruz.