Viski dünyasına adım atan herkesin çok geçmeden duyduğu, telaffuzu ilk başta zor gelse de tınısı kulaklara yerleşen bir kalıp vardır: Slàinte Mhath. Genellikle İskoç kadehlerinin havaya kalktığı anlarda yankılanan bu söz, çok derin bir anlam taşır.
Viski, doğası gereği hikayelerle beslenen bir içki olduğu için, kadeh kaldırırken kullanılan kelimelerin de kendi içinde birer tarih barındırması şaşırtıcı değildir.
Slàinte Mhath Nedir ve Nasıl Okunur
İskoç kadehlerinin vazgeçilmezi olan bu ifade İskoç Galcesi'nden gelir. Kelime anlamı olarak "Slàinte" sağlık, "Mhath" ise iyi demektir. Birleştirildiğinde basitçe "İyi sağlık" veya "Sağlığına" anlamına gelen bir temenni oluşturur.
Bu ifadeyi bir İskoç gibi söylemek isterseniz, yazıldığı gibi okumamanız gerekir. Doğru telaffuzu "Slan-je-va" şeklindedir. Karşınızdaki kişi bu temenniyi dile getirdiğinde ona genellikle aynı şekilde dönüş yapabilirsiniz, bazen de "Slàinte mhòr" (büyük sağlık) diyerek "Slan-je-vor" şeklinde karşılık verildiğini duyabilirsiniz. Bu kültürel selamlaşma, İskoçya’nın dağlık bölgelerinden dünyaya yayıla bir dostluk nişanesidir.
Yaşam Suyundan Kadehlere Uzanan Anlam
Viskinin tarihsel kökenine baktığımızda, İskoç Galcesi'nde "Uisge Beatha" olarak adlandırıldığını görürüz. Bu terim "Yaşam Suyu" anlamına gelir. Tarihsel kayıtlara göre bu ifade Latince "Aqua Vitae"nin doğrudan çevirisidir. Eski dönemlerde damıtılan yüksek alkollü sıvıların tıbbi amaçlarla kullanılması, viski ve sağlık arasındaki bu dilsel bağın temelini oluşturur. Kadeh kaldırırken "Slàinte" diyerek sağlık dilenmesi, aslında viskinin bir zamanlar şifa niyetine içilen bir iksir olduğu günlere yapılan bir saygı duruşudur.
İngiliz Klasiği Cheers ve Kökenleri
Dünyada en yaygın kullanılan kadeh kaldırma ifadesi hiç kuşkusuz "Cheers" kelimesidir. İngilizce konuşulan ülkelerin yanı sıra küresel bir selamlama haline gelen bu kelimenin kökeni, Eski Fransızca "chiere" (yüz, çehre) kelimesine dayanır. Orta Çağ'da birinin moralini sormak veya onu neşelendirmek için kullanılan bu terim, zamanla kadeh kaldırırken "iyi bir yüz ifadesi" veya "neşe" dilemek anlamını kazanmıştır. Bugün sadece bir içki içme ritüeli değil, aynı zamanda teşekkür etme ve vedalaşma anlarında da nezaket ifadesi olarak hayatımızda yer alır.
Uzak Doğu’da Kurallara Bağlı Bir Selam: Kanpai
Japon viskilerinin dünyadaki yükselişiyle birlikte "Kanpai" (veya Kampai) ifadesini daha sık duymaya başladık. Çince kökenli olan bu kelime, kelime anlamı olarak "kadehi kurutmak" veya "kadehin dibini görmek" demektir. Ancak Japon kültüründe Kanpai demek, her zaman kadehi tek dikişte bitirmek anlamına gelmez; daha çok toplu bir kutlama ve beraberlik vurgusudur. Japonya’da kadeh kaldırırken dikkat edilen önemli bir detay, kadehin diğer kişilerden daha yüksekte tutulmamasıdır. Bu, karşılıklı saygıyı simgeleyen zarif bir sosyal kuraldır.
İskandinav Mirası: Skål
Kuzey Avrupa ve İskandinavya denildiğinde akla gelen "Skål" (Skol olarak okunur), dünyanın en eski kadeh kaldırma sözlerinden biridir. Kelimenin kökeni eski İskandinav dilinde "kase" anlamına gelen "skal" kelimesinden gelir. Efsaneler bu kelimeyi Vikinglerin savaş sonrası düşman kafataslarından içki içmesiyle bağdaştırsa da gerçek daha sadedir. Eski İskandinav evlerinde büyük bir içki kasesi masanın etrafında elden ele dolaşır, herkes aynı kaseden içer ve bu paylaşım anına Skål denilirdi. Bugün bu söz, kuzeyin sert coğrafyasında sıcak bir dostluk mesajı taşır.
Avrupa’nın Sağlık Temennileri: Salute, Santé ve Prost
Avrupa genelinde kadeh kaldırma sözleri genellikle sağlık vurgusu etrafında şekillenir. İtalyanların "Salute" ve Fransızların "Santé" ifadeleri doğrudan sağlık anlamına gelir. Almanların ünlü "Prost" kelimesi ise Latincedeki "prosit"ten türemiştir ve "faydalı olsun" veya "iyiliğine olsun" manasını taşır. Bazı ülkelerde kadeh kaldırırken karşıdaki kişinin gözlerinin içine bakmak, dürüstlüğü ve güveni temsil eden yazısız bir kuraldır.
Dünyanın neresinde olursanız olun ve kadehinizi hangi dilde kaldırırsanız kaldırın, önemli olan o anın paylaşılan dostlukla değer kazanmasıdır. Kadehin içindeki viskinin yıllar süren olgunlaşma hikayesi, söylenen bir çift kelime ile o anın hafızasına mühürlenir.
Kadehlerimizi sadece içmek için değil, o anı ölümsüzleştirmek için kaldıralım. Slàinte Mhath!
