1. "E" Harfinin Kökeni Bir Pazarlama Stratejisi
Viski dünyasında sıkça sorulan "Whisky mi, Whiskey mi?" sorusunun cevabı, dilbilgisinden ziyade 19. yüzyılın ticaret savaşlarına dayanıyor. Günümüzde İskoçya, Kanada ve Japonya "Whisky" yazımını kullanırken; İrlanda ve ABD ağırlıklı olarak "Whiskey" tercih ediyor.
Tarihsel kayıtlar, 1800'lerin sonuna kadar İrlanda'da da "Whisky" yazımının yaygın olduğunu gösteriyor. Dönemin Dublinli büyük damıtımcıları, o sırada yükselişe geçen ve daha ucuz maliyetli olan İskoç harman (blended) viskilerinden ayrışmak ve kendi ürünlerinin "kalite farkını" vurgulamak için isme bir "e" harfi eklediler. Bu durum zamanla bir geleneğe dönüştü. Ancak İrlanda viskisi için hazırlanan yasal teknik dosyalarda, ürünün "Irish Whisky" olarak etiketlenmesi önünde yasal bir engel bulunmuyor.
2. Üç Kere Damıtım Yasal Bir Zorunluluk Değil
İrlanda viskisi denildiğinde akla gelen ilk teknik özellik "üç kere damıtım" (triple distillation) olsa da, bu bir yasal zorunluluk değildir. İrlanda viskisi yasalarına göre, viskinin İrlanda adasında üretilmesi, meşe fıçılarda en az 3 yıl olgunlaşması ve maksimum %94.8 alkol oranına kadar damıtılması gerekir; ancak damıtım sayısı belirtilmez.
Çoğu İrlanda markası (örneğin Midleton ve Bushmills üretimleri) yumuşak ve hafif bir karakter elde etmek için geleneksel olarak üç kere damıtım yapar. Ancak Cooley Damıtımevi gibi üreticiler, İskoç stilinde olduğu gibi iki kere damıtım (double distillation) tekniğini de kullanmaktadır. Dolayısıyla "her İrlanda viskisi üç kere damıtılır" ifadesi teknik olarak yanlıştır.
3. İrlanda Viskisinde "İs" (Peat) Kullanımı
Genel kanı, İskoç viskilerinin (özellikle Islay bölgesi) isli/dumanlı, İrlanda viskilerinin ise issiz olduğu yönündedir. Ancak tarihsel süreçte İrlanda'da viski üretiminde yakıt olarak turba (peat) kullanımı oldukça yaygındı. Sanayileşme ve kömürün yaygınlaşmasıyla bu gelenek terk edildi.
Günümüzde bu "issiz" algısı kırılmaya başlamıştır. Connemara gibi markalar uzun süredir isli İrlanda viskisi üretirken, Teeling gibi üreticiler de turba kullanılarak üretilen viskileri portföylerine eklemiştir. İrlanda viskisi regülasyonlarında turba kullanımını yasaklayan bir madde bulunmamaktadır.
4. İrlanda'ya Özgü Miras: "Single Pot Still"
İrlanda viski endüstrisinin en karakteristik ve özgün kategorisi "Single Pot Still" viskidir. Bu stil, sadece maltlanmış arpadan yapılan "Single Malt"tan farklı olarak, maltlanmış ve maltlanmamış (çiğ) arpanın karışımından üretilir.
Bu teknik, 1785 yılında İngiliz yönetiminin "malt" üzerine koyduğu vergiden kaçınmak isteyen İrlandalı damıtımcıların geliştirdiği bir yöntemdir. Vergi sadece maltlanmış arpadan alındığı için, üreticiler reçeteye vergisiz olan çiğ arpayı ekleyerek maliyeti düşürmüşlerdir. Bu zorunluluktan doğan yöntem, zamanla İrlanda viskisine özgü baharatlı, yağlı ve kremamsı bir karakter kazandırmış ve yasal olarak korunan bir kategori haline gelmiştir.
Teknik dosyalara göre, bir viskinin "Single Pot Still" olarak adlandırılabilmesi için en az %30 maltlanmış arpa, en az %30 maltlanmamış arpa içermesi ve bakır imbiklerde damıtılması gerekmektedir.
5. Sektörün Yeniden Doğuşu
20.yüzyılın başlarında dünyanın en büyük viski üreticisi olan İrlanda, Amerikan İçki Yasağı (Prohibition), ticaret savaşları ve iç karışıklıklar nedeniyle büyük bir çöküş yaşamıştı. 1970'lere gelindiğinde koskoca sektörde güçlü iki aktif damıtımevi kalmıştı (Midleton ve Bushmills).
Bugün ise sektör ciddi bir rönesans yaşamaktadır. Aktif damıtımevi sayısı 40'ı aşmış durumdadır ve bu tesislerin çoğu kendi stokları olgunlaştıkça pazara yeni ve çeşitli ürünler sunmaktadır. Bu çeşitlilik, İrlanda viskisinin sadece "yumuşak ve kolay içimli" olduğu algısını değiştirerek, daha kompleks ve deneysel viskilerin de üretilmesini sağlamaktadır.
